Voeding en chronische pijnklachten (deel 2)

Chronische pijn is pijn die langer aanhoudt dan normaal gesproken verwacht wordt bij herstel van weefsel, meestal langer dan drie maanden (1). Waar acute pijn een waarschuwingssignaal is van het lichaam bij letsel of schade, blijft chronische pijn bestaan terwijl het oorspronkelijke letsel soms al genezen is. De pijn kan continu aanwezig zijn of in periodes opvlammen en heeft vaak invloed op het dagelijks functioneren, slaap, stemming en kwaliteit van leven.

Chronische pijn ontstaat door een samenspel van lichamelijke, psychologische en sociale factoren. Denk bijvoorbeeld aan veranderingen in het zenuwstelsel, stress, verminderde belastbaarheid, slaaptekort en emoties. Daarom wordt chronische pijn tegenwoordig gezien als een complexe aandoening die om een brede aanpak vraagt. Naast beweging, ontspanning en begeleiding kan ook voeding een ondersteunende rol spelen, bijvoorbeeld door het bevorderen van algemene gezondheid, energieniveau en het verminderen van laaggradige ontsteking.

Verschillende voedingsfactoren kunnen invloed hebben op chronische pijn. Voeding is meestal geen directe oplossing, maar kan wel bijdragen aan het verminderen van klachten, het ondersteunen van herstel en het verbeteren van de algehele gezondheid.

1.     Ontstekingsbevorderende of ontstekingsremmende voeding

Een voedingspatroon rijk aan vezels zoals, groente, fruit, volkoren producten, peulvruchten, noten en onverzadigde vetten wordt geassocieerd met lagere ontstekingswaarden en mogelijk minder pijnklachten. Vooral het mediterrane voedingspatroon is veel onderzocht. Naast het mediterrane voedingspatroon lijkt ook een goed samengesteld overwegend plantaardig voedingspatroon gunstig voor het verminderen van laaggradige ontsteking en het ondersteunen van de algemene gezondheid (2,3).

2.     Overgewicht en energiebalans

Overgewicht kan op verschillende manieren bijdragen aan chronische pijn. Extra lichaamsgewicht verhoogt de mechanische belasting op gewrichten, spieren en bindweefsel, met name bij de knieën, heupen en onderrug, waardoor klachten zoals artrose kunnen verergeren. Daarnaast is vetweefsel niet alleen een opslagplaats voor energie, maar ook een actief orgaan dat stoffen afgeeft die ontstekingsprocessen in het lichaam kunnen beïnvloeden. Een grotere hoeveelheid vetmassa kan daardoor bijdragen aan laaggradige ontsteking, wat pijngevoeligheid en herstel negatief kan beïnvloeden. Ook komen factoren zoals insulineresistentie, verminderde conditie, slechter slapen en vermoeidheid vaker voor bij overgewicht, wat indirect de pijnbeleving kan versterken. Een passende energiebalans en, indien nodig, geleidelijk gewichtsverlies kan daarom bijdragen aan minder lichamelijke belasting, verbetering van de metabole gezondheid en vermindering van pijnklachten, vooral bij artrose en andere musculoskeletale klachten (4).

3.     Tekorten aan voedingsstoffen

Tekorten aan vitamine D, B12, magnesium en ijzer kunnen samenhangen met spierzwakte, vermoeidheid en zenuwfunctie (5).

4.     Darmgezondheid

De darmmicrobiota lijkt betrokken bij ontsteking, immuunfunctie en mogelijk pijngevoeligheid (6).

5.     Bloedsuikerregulatie en energie

Schommelingen in de bloedsuiker kunnen invloed hebben op energieniveau, concentratie en stemming. Klachten zoals vermoeidheid, prikkelbaarheid en hoofdpijn kunnen ervoor zorgen dat pijn intenser wordt ervaren of moeilijker hanteerbaar is. Daarnaast kan langdurig verhoogde bloedsuiker leiden tot zenuwschade, zoals bij diabetische neuropathie, waarbij pijn, tintelingen of een branderig gevoel kunnen ontstaan. Een regelmatig eetpatroon met volwaardige maaltijden en voldoende vezels kan helpen om de bloedsuiker stabieler te houden en zo het dagelijks functioneren te ondersteunen (7).

6.     Alcohol en sterk bewerkte voeding

Hoge inname van ultrabewerkte voeding wordt geassocieerd met meer ontsteking en slechtere gezondheid (8).

Chronische pijn vraagt om een brede aanpak. Voeding is geen wondermiddel, maar kan wél een waardevolle ondersteunende rol spelen. Kleine, haalbare veranderingen maken vaak het meeste verschil op de lange termijn. Denk aan de volgende tips:

Praktische tips als afsluiter

1. Kies voor vezelrijke voeding

   Gebruik dagelijks volkoren producten, groente, fruit, peulvruchten, noten en zaden. Vezels ondersteunen de darmgezondheid en dragen bij aan een stabielere energiehuishouding.

   
   

2. Eet regelmatig en volwaardig

   Verdeel maaltijden over de dag en combineer koolhydraten, eiwitten en gezonde vetten. Dit kan helpen om schommelingen in energie en bloedsuiker te beperken.

   
   

3. Beperk ultrabewerkte voeding

   Producten zoals snacks, frisdrank en sterk bewerkte kant-en-klaarproducten leveren vaak weinig voedingsstoffen en passen minder goed binnen een ondersteunend voedingspatroon.

   
   

4. Zorg voor voldoende eiwitinname

   Eiwitten zijn belangrijk voor behoud van spiermassa en herstel. Kies bronnen die passen bij jouw voorkeuren, zoals peulvruchten, tofu, magere zuivel, eieren, vis of noten.

   
   

5. Kies voor haalbare veranderingen

   Kleine, structurele aanpassingen zijn vaak effectiever dan rigoureuze diëten. Bouw stap voor stap aan een voedingspatroon dat past bij jouw leefstijl en belastbaarheid.

Literatuur:

1.     Treede, R.-D., Rief W, Barke A, Aziz Q, Bennett M. I., Benoliel R, Cohen M., et al. (2019). Chronic pain as a symptom or a disease: The IASP classification of chronic pain for the International Classification of Diseases (ICD-11). Pain, 160(1), 19–27. https://doi.org/10.1097/j.pain.0000000000001384

2.     Casas R., Castro-Barquero S., Estruch R., & Sacanella E. (2018). Nutrition and cardiovascular health: The role of the Mediterranean diet in reducing inflammation. Advances in Nutrition, 9(6), 676–688.

3.     Craddock J. C., Neale E. P., Probst Y. C., & Peoples G. E. (2019). Plant-based eating patterns and markers of systemic inflammation: A systematic review and meta-analysis of intervention trials. Nutrition Reviews, 77(11), 1–18. Messier S. P., Mihalko S. L., Legault C., et al. (2013).

4.     Effects of intensive diet and exercise on knee joint loads, inflammation, and clinical outcomes among overweight and obese adults with knee osteoarthritis. JAMA, 310(12), 1263–1273.

5.     Shipton E. A., & Shipton E. E. (2015). Vitamin D and pain: Vitamin D and its role in the aetiology and maintenance of chronic pain states and associated comorbidities. Pain Research and Treatment, 2015, 904967.

6.     Minerbi A., Gonzalez E., Brereton N. J. B., et al. (2019). Altered microbiome composition in individuals with fibromyalgia. Pain, 160(11), 2589–2602.

7.     Tesfaye S., Boulton A. J. M., Dyck P. J., et al. (2010). Diabetic neuropathies: Update on definitions, diagnostic criteria, estimation of severity, and treatments. Diabetes Care, 33(10), 2285–2293.

8.     Lane M. M., Davis J. A., Beattie S., et al. (2021). Ultraprocessed food and chronic noncommunicable diseases: A systematic review and meta-analysis. Obesity Reviews,